Gaspıralı’nın İzinde: Türk Dünyası’nda Dil, Kültür

TÜRKSOY Genel Sekreteri Sultan Raev, Ankara’da düzenlenen Türk Dünyası Diyalog Forumu kapsamında gerçekleştirilen “Gaspıralı’nın İzinde: Türk Dünyası’nda Dil, Kültür ve Hafıza” başlıklı panelin açılış konuşmasını yaptı. Raev, İsmail Gaspıralı’nın düşünce mirasından hareketle Türk Dünyası’nda ortak dilin, kültürel hafızanın ve dijital çağda iş birliğinin önemine dikkat çekti.

Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı tarafından Türk Devletleri Teşkilatı 13. Zirvesi kapsamında, 30-31 Ekim 2026 tarihlerinde Ankara’da “Fikirden Diyaloğa, İleri” temasıyla düzenlenen Türk Dünyası Diyalog Forumu, Türk Dünyası’ndan siyaset, diplomasi, akademi, medya ve kültür alanlarının temsilcilerini bir araya getirdi.

Forum kapsamında düzenlenen “Gaspıralı’nın İzinde: Türk Dünyası’nda Dil, Kültür ve Hafıza” başlıklı panelin açılış konuşmasını gerçekleştiren TÜRKSOY Genel Sekreteri Sultan Raev, Türk Dünyası’nın ortak medeniyet birikiminin korunması ve gelecek nesillere aktarılmasında kültür, sanat ve teknolojinin üstlendiği role ilişkin değerlendirmelerde bulundu.

“Gaspıralı’nın düşüncesini bugünün imkânlarıyla yaşatmalıyız”

İsmail Gaspıralı’nın 1883 yılında Bahçesaray’da yayımlamaya başladığı Tercüman gazetesinin farklı coğrafyalardaki Türk toplulukları arasında bir fikir ve gönül köprüsü kurduğunu belirten Raev, Gaspıralı’nın “Dilde, fikirde, işte birlik” anlayışının bugün de Türk Dünyası’nın ortak çalışmalarına yön verdiğini ifade etti.

Gaspıralı’nın yalnızca fikir üreten değil, bu fikirleri eğitim ve yayıncılık yoluyla hayata geçiren bir öncü olduğunu vurgulayan Raev, onun mirasını yaşatmanın sözlerini tekrarlamaktan öte, yenilikçi yaklaşımını günümüz şartlarında sürdürebilmek anlamına geldiğini söyledi.

“Asıl hedefimiz birbirimizi doğrudan anlayabilmektir”

Türk Dünyası’nda ortak alfabe, dil öğretimi, terminoloji ve yayıncılık alanındaki çalışmaların önemine değinen Raev, bu girişimlerin daha geniş bir kültürel yakınlaşmaya hizmet etmesi gerektiğini belirtti.

Raev, ortak dil çalışmalarının yalnızca aynı harfleri kullanmaktan ibaret olmadığını, asıl hedefin Türk Dünyası’nın birbirinin düşüncesini, edebiyatını ve bilimsel üretimini doğrudan anlayabilmesi olduğunu ifade etti.

Kültür ve sanatın bu süreçteki etkisine de dikkat çeken Genel Sekreter Raev, “Bazen bir sanat eseri, yıllarca süren resmî çalışmaların ulaşamadığı milyonlarca insana ulaşabiliyor.” sözleriyle sinema, müzik ve edebiyatın Türk Dünyası’ndaki kültürel bağları güçlendirmedeki rolünü vurguladı.

TÜRKSOY'un otuz yılı aşkın süredir yürüttüğü çalışmaların temelinde de bu anlayışın bulunduğunu belirten Raev, teşkilatın en büyük gücünün ortak kültüre duyulan sevgi ve Türk Dünyası arasındaki gönül bağı olduğunu kaydetti.

“Yapay zekâya kendi değerlerimizle yön verebilmeliyiz”

Konuşmasının önemli bir bölümünü dijital dönüşüm ve yapay zekâ konusuna ayıran Sultan Raev, teknolojik gelişmelerin Türk Dünyası’nın kültürel mirası açısından yeni fırsatlar ve sorumluluklar doğurduğunu ifade etti.

“Biz yapay zekânın yönettiği değil, yapay zekâya kendi değerleriyle yön verebilen bir millet olmalıyız.” diyen Raev, dil, edebiyat, müzik, destanlar ve geleneklerden oluşan medeniyet hafızasının dijital dünyada doğru ve kapsamlı biçimde temsil edilmesi gerektiğini vurguladı.

Dijital ortamda yeterince temsil edilmeyen kültürlerin geleceğin bilgi sistemlerinde eksik veya yanlış tanınma riskiyle karşı karşıya kalabileceğine işaret eden Raev, ortak dijital arşivlerin, kültürel miras platformlarının, dil teknolojilerinin ve eğitim programlarının geliştirilmesinin önemini dile getirdi.

Teknolojinin kültürel mirasın korunmasında önemli imkânlar sunduğunu ancak kültürün yaşayan yönünün ihmal edilmemesi gerektiğini belirten Raev, insanın, eğitimin, sanatın ve kültürel üretimin bu dönüşümün merkezinde yer alması gerektiğini söyledi.

“Çağımızın Tercüman’ı dijital dünyada kurulacak ortak köprüler olabilir”

Konuşmasının sonunda İsmail Gaspıralı’nın kendi döneminin iletişim imkânlarını Türk Dünyası’nın ortak geleceği için kullandığını hatırlatan Sultan Raev, bugün de aynı iradenin çağın teknolojik imkânlarıyla ortaya konulması gerektiğini belirtti.

Raev, “Gaspıralı’nın Tercüman’ı kendi döneminde coğrafyalar arasında köprü kurdu. Bizim çağımızın Tercüman’ı ise dijital dünyada kurulacak ortak bilgi, dil ve kültür köprüleri olabilir.” ifadelerini kullandı.

Türk Dünyası’nın bağımsız devletleri, ortak kurumları, üniversiteleri, bilim insanları ve sanatçılarıyla güçlü bir potansiyele sahip olduğunu vurgulayan Raev, geçmişin büyük medeniyet birikiminden hareketle geleceğin ortak eserlerinin ortaya çıkarılması gerektiğini belirterek konuşmasını tamamladı.

Türk Dünyası’ndan bilim insanları ve düşünürler aynı panelde buluştu

Prof. Dr. Esma Özdaşlı’nın moderatörlüğünde gerçekleştirilen panelde Azerbaycan’dan Şark Gazetesi Genel Yayın Yönetmeni Akif Aşırlı, Kazakistan’dan şair, yazar ve gazeteci Ulugbek Orazbayulı Esdaulet, Özbekistan’dan Semerkant Devlet Üniversitesi Filoloji Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Juliboy Eltazarov, Kırgızistan’dan Prof. Dr. Elmira Huribayeva ve Türk Devletleri Teşkilatı Aksakallar Konseyi KKTC Temsilcisi Oktay Öksüzoğlu yer aldı.

Panelde, İsmail Gaspıralı’nın düşünce mirası çerçevesinde Türk Dünyası’nda ortak dil, kültürel kimlik, tarihî hafıza ve gelecek nesillere yönelik iş birliği imkânları ele alındı.