Türkistan için iklim modeli önerisi

Özbekistan Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev, iklim değişikliğiyle mücadelede Türkistan ülkeleri arasındaki iş birliğinin güçlendirilmesi çağrısında bulunarak "Orta Asya İklim Entegrasyonu Modeli"nin geliştirilmesini önerdi. Bilgi paylaşımı, teknolojik işbirliği ve finansman olmak üzere üç temel sütuna dayanan modelin, bölgenin giderek büyüyen çevresel sorunlarına ortak çözümler üretilmesini amaçladığı belirtildi.

Özbekistan Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev, 12 Kasım 2026'da Antalya'da düzenlenen Birleşmiş Milletler (BM) İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 31. Taraflar Konferansı (COP31) Liderler Zirvesi kapsamındaki yüksek düzeyli oturumda konuştu. Zirveye ev sahipliği yapan Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'a teşekkür eden Mirziyoyev, konferansın iklim değişikliğiyle mücadelede uluslararası işbirliğinin geliştirilmesi açısından önemli bir fırsat sunduğunu ifade etti.

İklim değişikliğinin sınır tanımayan küresel bir sorun olduğuna dikkat çeken Mirziyoyev, hiçbir ülkenin bu tehditle tek başına mücadele edemeyeceğini vurguladı. Özellikle Türkistan'da buzulların erimesi, su kaynaklarının azalması, kuraklık ve çölleşme gibi çevresel sorunların giderek daha ciddi boyutlara ulaştığını belirten Mirziyoyev, bölge ülkelerinin ortak politikalar geliştirmesi gerektiğini söyledi.

Türkistan'ın karşı karşıya olduğu çevresel tehditlerin bölgesel dayanışmayı zorunlu kıldığını ifade eden Mirziyoyev, "Orta Asya'da buzulların erimesi, su kıtlığı ve kuraklık gibi tehditler giderek artıyor. Ortak tehditler, bölge ülkelerinin birlikte hareket etmesini gerektiriyor. Bu nedenle Orta Asya İklim Entegrasyonu Modeli'nin geliştirilmesini öneriyoruz." dedi.

MODEL ÜÇ TEMEL ALANA DAYANACAK

Mirziyoyev'in önerdiği Orta Asya İklim Entegrasyonu Modeli, bilgi paylaşımı, teknolojik iş birliği ve finansman olmak üzere üç temel alanda bölgesel mekanizmaların güçlendirilmesini öngörüyor. Model kapsamında iklim risklerinin ortaklaşa izlenmesi, çevre dostu teknolojilerin yaygınlaştırılması ve bölgenin iklim projeleri için sürdürülebilir finansman kaynaklarına erişiminin artırılması hedefleniyor.

Modelin ilk ayağını bölge ülkeleri arasında bilgi ve veri paylaşımının geliştirilmesi oluşturuyor. Mirziyoyev, Dünya Meteoroloji Örgütünün desteğiyle iklim risklerine ilişkin ortak bir veri paylaşım altyapısı kurulmasını önerdi.

Bu kapsamda doğal afetlerin önceden tespit edilmesine yönelik erken uyarı sistemlerinin oluşturulması ve uzun vadeli iklim risklerinin ortak mekanizmalar aracılığıyla izlenmesi gerektiğini belirten Mirziyoyev, bölge ülkelerinin meteorolojik veriler ve çevresel gözlemler konusunda daha yakın işbirliği yapmasının önemine dikkat çekti.

Ortak veri altyapısının özellikle kuraklık, aşırı sıcaklık, sel ve su kaynaklarındaki değişimlerin önceden belirlenmesine katkı sağlaması bekleniyor.

Modelin ikinci ayağını teknolojik iş birliği oluşturuyor. Mirziyoyev, yeşil teknolojilerin bölgenin çevresel sorunlarına yönelik çözümlerin geliştirilmesinde daha etkin kullanılmasını önerdi.

Ayrıca Mirziyoyev bu teknolojilerin toprakların iyileştirilmesi, kurak bölgelerde karbon tutulması, toz ve kum fırtınalarıyla mücadele ve doğal kaynakların korunması gibi alanlarda kullanılabileceğini ifade etti.

Özbekistan'da her yıl düzenlenen "Eco Expo" fuarına da değinen Mirziyoyev, fuarı Türkistan'ın ihtiyaçlarına yönelik çevreci çözümlerin geliştirildiği kalıcı bir yatırım ve teknoloji platformuna dönüştürmeyi hedeflediklerini açıkladı. Böylece bölge ülkelerinin çevre teknolojileri alanındaki bilgi birikimlerini paylaşması ve ortak projeler geliştirmesi amaçlanıyor.

Modelin üçüncü ayağında ise finansman konusu bulunuyor. Mirziyoyev, Türkistan'ın iklim değişikliğiyle mücadele kapsamında ihtiyaç duyduğu yatırımların karşılanabilmesi için bölgenin koşullarına uygun finansman mekanizmalarının oluşturulması gerektiğini söyledi.

Bu doğrultuda kalkınma bankaları ve uluslararası fonlarla iş birliğinin güçlendirilmesini öneren Mirziyoyev, imtiyazlı hibelerin artırılması ve özellikle kurak bölgelerde uygulanacak projelere yönelik özel finansman kaynaklarının geliştirilmesi çağrısında bulundu.

ÖZBEKİSTAN'DAN 2035'E KADAR SERA GAZI EMİSYONLARINI YÜZDE 50 AZALTMA HEDEFİ

Özbekistan'ın iklim değişikliğiyle mücadeleyi ulusal kalkınma politikalarının önemli bir parçası hâline getirdiğini belirten Mirziyoyev, ülkenin yeşil ekonomi ve yenilenebilir enerji yatırımlarına ilişkin hedeflerini de paylaştı.

Mirziyoyev, Özbekistan'ın 2035 yılına kadar sera gazı emisyonlarını yüzde 50 azaltmayı hedeflediğini açıkladı. Bu hedef doğrultusunda enerji üretiminde yenilenebilir kaynakların payının artırılmasına yönelik çalışmaların sürdüğünü belirten Mirziyoyev, gelecek dört yıl içerisinde yenilenebilir enerjinin ülkenin toplam enerji kaynakları içindeki payını yüzde 54'e çıkarmayı planladıklarını bildirdi.

Özbekistan'ın enerji dönüşümünde güneş ve rüzgâr enerjisi yatırımlarının önemli bir yer tuttuğuna işaret eden Mirziyoyev, yeşil teknolojilerin ülkenin ekonomik kalkınma modeline daha fazla entegre edilmesinin hedeflendiğini kaydetti.

SU TÜKETİMİ SON 10 YILDA YAKLAŞIK YÜZDE 50 AZALTILDI

Türkistan'nın iklim değişikliğinden en fazla etkilenen alanlarından birinin su kaynakları olduğunu belirten Mirziyoyev, Özbekistan'ın su tasarrufu ve verimli kullanım konusunda hayata geçirdiği uygulamalara ilişkin bilgi verdi.

Mirziyoyev, son 10 yılda ülke ekonomisindeki su tüketiminin neredeyse yarıya indirildiğini, su havzalarından çekilen su miktarının ise yüzde 20 azaltıldığını açıkladı. Sulanan tarım arazilerinin yüzde 60'ında su tasarrufu sağlayan teknolojilerin kullanılmaya başlandığını belirten Mirziyoyev, tarımsal sulamada verimliliğin artırılmasının öncelikli hedefler arasında yer aldığını ifade etti.

Su kaynaklarının korunmasının yalnızca ulusal değil, aynı zamanda bölgesel bir sorumluluk olduğunu vurgulayan Mirziyoyev, Özbekistan'ın sınır aşan su havzalarının yönetimi konusunda daha fazla sorumluluk üstlenmeye hazır olduğunu söyledi.

Özbekistan'ın gelecek yıldan itibaren Uluslararası Aral'ı Kurtarma Fonu'nun dönem başkanlığını üstleneceğini de hatırlatan Mirziyoyev, Aral Gölü Havzası'ndaki çevresel sorunların çözümü için bölgesel ve uluslararası iş birliğinin önemine dikkat çekti.

ARAL GÖLÜ ÇEVRESİNDE AĞAÇLANDIRMA ÇALIŞMALARI SÜRÜYOR

Konuşmasında Aral Gölü çevresindeki çevresel iyileştirme çalışmalarına da değinen Mirziyoyev, Özbekistan'da orman alanlarının 6 milyon hektar artırıldığını bildirdi. Söz konusu alanların yaklaşık üçte birinin Aral Gölü çevresinde bulunduğunu belirtti.

Aral Gölü'nün kurumasıyla ortaya çıkan tuz ve kum kaynaklı çevresel sorunların bölge halkının yaşamını ve doğal ekosistemi olumsuz etkilediğine dikkat çeken Mirziyoyev, ağaçlandırma çalışmalarının bu sorunlarla mücadelede önemli bir rol oynadığını ifade etti.

Öte yandan Özbekistan'ın atık yönetimi alanında da yeni bir stratejiyi uygulamaya koyduğunu belirten Mirziyoyev, bu stratejinin 3 milyar doları aşan yatırım öngördüğünü açıkladı. Mirziyoyev, atıkların yönetimi, geri dönüşüm sistemlerinin geliştirilmesi ve çevre kirliliğinin azaltılmasına yönelik projelerin ülkenin çevre politikalarında önemli bir yer tuttuğunu kaydetti.

ÇEVRE BİLİNCİ KÜÇÜK YAŞLARDAN İTİBAREN GELİŞTİRİLECEK

Çevre sorunlarıyla mücadelede toplumsal farkındalığın önemine de değinen Mirziyoyev, Özbekistan'da çocuklara erken yaşlardan itibaren çevre bilinci kazandırılmasına yönelik eğitim çalışmalarının yürütüldüğünü söyledi.

Çocuklara anaokulundan başlayarak su tasarrufu, ağaçların korunması ve çevre temizliği konularında eğitim verildiğini belirten Mirziyoyev, doğal kaynakların korunmasına ilişkin bilincin toplumun tüm kesimlerine yayılmasının uzun vadeli çevre politikalarının başarısı açısından önemli olduğunu ifade etti.

MİRZİYOYEV'DEN ULUSLARARASI TOPLUMA ORTAK PROJE ÇAĞRISI

Konuşmasının sonunda COP31'e katılan ülkelere ve uluslararası kuruluşlara çağrıda bulunan Mirziyoyev, Orta Asya İklim Entegrasyonu Modeli'nin yalnızca bir iş birliği önerisi olarak kalmaması, somut projelerle hayata geçirilmesi gerektiğini vurguladı.

Bölgenin iklim değişikliğinin etkileriyle mücadele edebilmesi için uluslararası finans kuruluşlarının, kalkınma bankalarının ve çevre alanında faaliyet gösteren kurumların desteğine ihtiyaç duyulduğunu belirten Mirziyoyev, ortak projelerin geliştirilmesi için iş birliğine hazır olduklarını bildirdi.

Mirziyoyev, "İklim Entegrasyonu Modeli'nin somut projelerle geliştirilmesine katkı sağlamaya ve bu modeli diğer ilgili bölgelerde de uygulamaya davet ediyoruz. Gelecek nesillere yaşanabilir bir dünya bırakmak hepimizin insani görevidir." ifadelerini kullandı.

Özbekistan Cumhurbaşkanı'nın önerisi, Türkistan ülkelerinin iklim değişikliğiyle mücadelede ortak veri altyapısı, teknoloji transferi ve sürdürülebilir finansman üzerinden daha bütünleşik bir işbirliği geliştirmesini hedefliyor.

KAYNAK: KIRIM HABER AJANSI